“เวียงวนาลัย” เป็นนวนิยายโดย เนียรปาตี เล่าเรื่องของ วิลเลียม ชาวอังกฤษที่เดินทางมาทำงานกับบริษัทสัมปทานป่าไม้ในภาคเหนือของสยาม เขาไม่เคยคาดคิดมาก่อนว่าการเดินทางครั้งนี้จะนำเขาไปพบกับมิตรแท้ สงคราม และความรักท่ามกลางดินแดนที่ไม่คุ้นเคย เรื่องนี้เป็น “สารนิยาย” ที่ผู้เขียนใช้ข้อมูลจริงทางประวัติศาสตร์ผสมกับจินตนาการอย่างละเอียดอ่อน
ในเนื้อหามีการอ้างถึงบุคคลจริงในประวัติศาสตร์ เช่น
- หลุยส์ ที. เลียวโนเวนส์ บุตรของแหม่มแอนนา
- เฮอร์เบิร์ต เอ. สเลด เจ้ากรมป่าไม้คนแรกของสยาม
- ร้อยเอกฮันส์ มาร์กวอร์ด เจนเซ่น นายตำรวจชาวเดนมาร์กผู้มีชื่อเสียง
- พระองค์เจ้าบวรเดช กฤดากร, นายบุญผ่อง สิริเวชชะพันธ์ ฯลฯ
พร้อมทั้งตัวละครสมมติ เช่น แหม่มเบ็ตตี้ ที่สะท้อนภาพสังคมตะวันตกในยุคอาณานิคม และยังมีตัวละครรับเชิญจากนวนิยายก่อนหน้าของผู้เขียน เช่น กาสะลอง, ซ้องปีบ, หมอทรัพย์, บัวเกี๋ยง, พ่อเลี้ยงอินถา
ตอนต้นเรื่องเปิดด้วยภาพของ วนารัตน์ วิลล์ อาจารย์หนุ่มลูกครึ่งไทย–อังกฤษ ซึ่งค้นพบความเชื่อมโยงระหว่างตนกับ “แกรนด์ปา” ชายชราชาวอังกฤษวัยร้อยปีที่เคยใช้ชีวิตอยู่ในปางไม้ทางเหนือของสยาม ชายหนุ่มรับหน้าที่เป็นเพื่อนคุยให้แกรนด์ปา และค่อยๆ ได้ฟังเรื่องราวชีวิตในอดีตของเขา — การผจญภัยในป่าลึก การพบรักกับหญิงสาวชาวเหนือ และเหตุการณ์ทางประวัติศาสตร์สำคัญที่สะท้อนความสัมพันธ์ระหว่างตะวันออก–ตะวันตกในยุคนั้น
เนื้อหาจึงเป็นทั้งบันทึกทางประวัติศาสตร์ของกิจการป่าไม้ไทยในช่วงรัชกาลที่ ๔–๕ และบทสะท้อนความคิดเรื่อง “Orientalism–Occidentalism” หรือภาพแทนของโลกตะวันออกและตะวันตกในมุมมองซึ่งกันและกัน ขณะเดียวกันยังเป็นเรื่องของความเป็นมนุษย์ — การเรียนรู้ ยอมรับ และเคารพซึ่งกันและกันท่ามกลางความแตกต่าง


